اهداف درس:

 

 آموزش مفعول‏فیه ( ظرف زمان و ظرف مکان ) در قالب طرح سؤال و پاسخ به آن تشخیص ظرف زمان و ظرف مکان در جمله از سوی دانش‏آموز بیان تفاوت اسم زمان  و اسم مکانتذکر: در برخی از کتب درسی به تفاوت اسم زمان و مکان اشاره نشده اما باید توجه داشت که یک اصل بیانگر این تفاوت است که ذیل مطالب بدان اشاره شده است. 

 

-‏ مفعول‏فیه چیست؟

 

کلمه‏ای که برای زمان یا مکان فعل در جمله ذکر می شود که معادل قید زمان و قید مکان در فارسی است.       ما به این کلمه اصطلاحاً می‏گوئیم: ظرف زمان/ ظرف مکان      مثل: الیوم/ صباح/ غد/ لیل/نهار            فوق/ وراء/ خلف/ بین/ عندنکته: اعراب ظرف زمان و ظرف مکان در جمله همیشه نصب است. 

 

-‏ علت نامگذاری ظرف زمان و مکان به مفعول‏فیه چیست؟

 

علت ‏این که ظروف ( زمان و مکان ) جزء دستۀ مفعول‏ها قرار گرفتند این است که از نظر اعرابی همیشه منصوبند و علت این که به آن مفعول‏فیه گفته می‏شود؛ این است که ضمن ترجمه کردن، حرف جر « فی» را به دنبال دارند.*‏ تمرین: با توجه به آن چه گفتیم ظرف‏های زمان و مکان را در آیات و احادیث زیر بیابید: فَخَرَجَ علی قومه من المحراب فأوحی إلیهم أن سبّحوا بکرﺓً و عشیاً ( سورۀ مریم/ 11 ) الوالدات یُرضعن حَولَین کاملَین ( سورۀ بقره/ 233 ) الرسول الأعظم (ص): مَن لَم  یصبِر علی ذُلِّ التعلّم ساﻋﺔً بقِی  فی ذُلّ الجهل أبداً  ( میزان الحکﻤﺔ/ 6/ص  476 ) الإمام علی (ع): مَن رَضیَ بالعاﻔﻴﺔ ممّن دونه رزق السّلامته ممّن فوقه ( بحار الأنوار ج 72/ ص 52 )  تفاوت اسم زمان و اسم مکان در این است که بیشتر اوقات اسم‏های زمان به صورت ظرف زمان استفاده می‏شوند و منصوب‏اند و از میان اسم‏های مکان هم تنها ظرفهای مکان مبهم هستند که بیشتر اوقات ظرف مکان‏اند و منصوب، اما ظرفهای مکان محدود غالباً با حروف جر  « فی» به کار می‏روند مثل: دخلتُ فی البیت/ ذهبتُ من مکّﺔنکته:  زمانی که ظرف مکان با « فی» آید دیگر ظرف نیست بلکه مجرور به حرف جر می‏باشد. 

 

راهنمایی:

 

 نکته: « عند» هم ظرف زمان می‏تواند باشد و هم ظرف مکان و راه تشخیص آن « توجه به معنا» است که اگر ظرف مکان باشد: « نزد» و اگر ظرف زمان باشد « به هنگام، به وقت» ترجمه می‏شود. 

نوشته شده در چهارشنبه سیزدهم اسفند ۱۳۹۳ساعت 8:34 توسط مهدیه موسوی| |